Civiel adviseur ketenverantwoordelijkheid en arbeidsomstandigheden van arbeidsmigranten

In december 2023 heeft de gemeenteraad het plan: arbeidsmigratie in goede banen aangenomen. Een deel van dit plan richt zich op de leef- en werkomstandigheden van de OostEuropese arbeidsmigrant. De gemeente wil inzicht verkrijgen in de mate waarin zij, als opdrachtgever van civiele werken, invloed en controle kan uitoefenen op de arbeidsomstandigheden binnen de volledige uitvoeringsketen van civiele opdrachten. Daarbij is specifieke aandacht gewenst voor de positie van arbeidsmigranten. De gemeente constateert dat civiele opdrachten vaak worden uitgevoerd via een keten van hoofdaannemers, onderaannemers, uitzendbureaus en zzp-ers. Hierdoor ontstaat een complexe verantwoordelijkheidsstructuur waarin risico’s kunnen ontstaan op het gebied van arbeidsomstandigheden, huisvesting, loonbetaling, naleving van wet- en regelgeving en maatschappelijke verantwoordelijkheid. De gemeente zoekt een externe partij die een plan van aanpak opstelt waarmee:

• inzicht wordt verkregen in de huidige mogelijkheden en beperkingen van de gemeente;
• de relevante juridische, contractuele en bestuurlijke instrumenten in beeld worden gebracht;
• risico’s binnen de keten worden geïdentificeerd;
• handelingsperspectieven en concrete aanbevelingen worden ontwikkeld voor toekomstig gemeentelijk beleid en opdrachtgeverschap. Deze opdracht richt zich vooral op het gebied van de vervanging/ aanleg riolering, met de mogelijkheid om de opbrengsten ook op andere domeinen in te kunnen zetten. 2. Doel van de opdracht Het doel van deze opdracht is het opstellen van een integraal plan van aanpak waarin wordt beschreven: 1. Welke invloed en controle de gemeente momenteel heeft binnen de keten van civiele opdrachten; 2. Welke aanvullende mogelijkheden er bestaan om voorwaarden te stellen aan marktpartijen; 3. Hoe toezicht, monitoring en handhaving kunnen worden ingericht; 4. Welke specifieke risico’s en aandachtspunten gelden voor arbeidsmigranten; 5. Welke juridische, organisatorische en contractuele maatregelen de gemeente kan nemen om misstanden te voorkomen en maatschappelijk verantwoord opdrachtgeverschap te versterken. 3. Scope van de opdracht De opdracht richt zich op civiele opdrachten die door of namens de gemeente worden aanbesteed en uitgevoerd waarbij deze opdracht zich richt op rioleringswerkzaamheden; De externe partij onderzoekt de gehele keten, waaronder:
• hoofdaannemers;
• onderaannemers;
• uitzendbureaus;
• detacheringsconstructies;
• buitenlandse werkgevers;
• huisvestingsconstructies indien relevant voor de uitvoering. Speciale aandacht wordt gevraagd voor:
• arbeidsomstandigheden van arbeidsmigranten;
• naleving van cao’s en arbeidswetgeving
• schijnconstructies;
• afhankelijkheidsrelaties;
• veiligheid op de werkvloer;
• taal- en informatievoorziening;
• registratie en toezicht;
• ketenaansprakelijkheid;
• maatschappelijke en bestuurlijke risico’s. 4. Gevraagde werkzaamheden De externe partij wordt gevraagd minimaal de volgende werkzaamheden uit te voeren:

4.1 Analyse huidige situatie

• Analyse van de huidige gemeentelijke werkwijze bij aanbesteding, contractering en toezicht;
• Analyse van bestaande contractvoorwaarden en aanbestedingsdocumenten;
• Inventarisatie van huidige controle- en handhavingsmogelijkheden;
• Inventarisatie van relevante interne en externe stakeholders.

4.2 Juridische analyse

• Analyse van relevante wet- en regelgeving, waaronder: o Aanbestedingswet; o Arbeidsomstandighedenwet; o Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs (Waadi); o Wet arbeid vreemdelingen; o Wet goed verhuurderschap; o ketenaansprakelijkheid; o relevante cao’s en Europese regelgeving.
• Analyse van de juridische mogelijkheden en beperkingen voor aanvullende eisen en voorwaarden.

4.3 Ketenanalyse

• Inzichtelijk maken van de uitvoeringsketen;
• Identificeren van risico’s binnen de keten;
• Beschrijven van toezicht- en verantwoordingsstructuren.

4.4 Best practices en benchmark

• Onderzoek naar werkwijzen van andere gemeenten en publieke opdrachtgevers;
• Inventarisatie van bewezen effectieve maatregelen;
• Overzicht van relevante normen, keurmerken en certificeringen.

4.5 Advies en plan van aanpak

De externe partij levert een concreet plan van aanpak op met:

• handelingsperspectieven;
• concrete maatregelen;
• implementatiestappen;
• governancevoorstellen;
• toezicht- en monitoringsvoorstellen;
• advies over contractvoorwaarden en aanbestedingseisen;
• voorstel voor samenwerking met ketenpartners;
• format audit waarmee een pilot gedraaid kan worden
• planning en fasering. 5. Gevraagde inhoud offerte De inschrijver wordt gevraagd minimaal het volgende aan te leveren: 1. Visie op de opdracht; 2. Voorgestelde aanpak en methodiek; 3. Planning en doorlooptijd; 4. Samenstelling projectteam; 5. Relevante referentieprojecten; 6. Risicoanalyse; 7. Kostenraming en ureninzet; 8. Beschrijving van op te leveren producten. 9. Governance en samenwerking De opdrachtnemer werkt samen met een ambtelijke projectgroep van de gemeente. Waar nodig worden interne en externe stakeholders betrokken, waaronder:
• contractmanagers;
• projectleiders;
• inkoopadviseurs;
• juristen;
• toezichthouders; 10. Overige voorwaarden
• Alle verkregen informatie wordt vertrouwelijk behandeld.
• De resultaten en documenten worden eigendom van de gemeente.
• De gemeente behoudt zich het recht voor de procedure aan te passen of stop te zetten.
• Er is een aantal uren begroot voor deze opdracht: 350 uur 11. Gewenste eindresultaat De gemeente ontvangt een praktisch toepasbaar en bestuurlijk bruikbaar plan van aanpak waarmee zij:
• meer grip krijgt op de keten binnen civiele opdrachten;
• risico’s rond arbeidsomstandigheden en arbeidsmigranten beter kan beheersen;
• maatschappelijk verantwoord opdrachtgeverschap kan versterken;
• concrete instrumenten krijgt voor toezicht, monitoring en handhaving;
• juridisch houdbare maatregelen kan implementeren binnen aanbestedingen en contracten