Ondersteuningsprogramma warmtetransitie in historische gebieden

Specificatie Toekomstbestendige monumenten De provincie Zuid-Holland zet zich in om monumenten toekomstbestendig te maken door in te zetten op energie-efficiëntie, klimaatadaptatie en het behoud van historische waarde. We werken vanuit de opgaven energietransitie, erfgoed, klimaatadaptatie en circulair aan deze opgave. Vanuit dit gedachtengoed is deze uitvraag ontstaan.

1 Aanleiding en context

De historische binnensteden in Zuid-Holland staan voor een complexe warmtetransitie. Kenmerkend zijn onder meer de hoge bebouwingsdichtheid, beschermde stadsgezichten en monumentale waarden, beperkte ruimte in de ondergrond en op percelen, en een veelheid aan eigenaren. Tegelijkertijd wordt in veel Warmtevisie en/of warmteprogramma’s nog vaak gekozen voor “onbekend, wachtend op innovaties” of “hernieuwbaar gas” als toekomstige warmtebron, terwijl landelijk is aangegeven dat hernieuwbaar gas ook na 2030 slechts beperkt beschikbaar zal zijn voor de gebouwde omgeving. Dit vraagt om een gerichte, erfgoed-inclusieve aanpak voor historische binnensteden. In opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) is een methodiek ontwikkeld voor het selecteren van warmteoplossingen voor historische binnensteden in heel Nederland. Deze methodiek is uitgewerkt in het document “Stappenplan: systeemkeuze warmtetransitie historische binnensteden” en is getest in pilots en een proeftuin met diverse gemeenten. Het stappenplan beschrijft onder meer:

• het in kaart brengen van de fysieke omgeving en beschermde status;

Versie mei 2026 Uitvraag Warmtetranstie in historische gebieden (DOS-2026-0002837)

• het opstellen van een techniekenkaart met voorkeursalternatieven per zone;
• het specificeren naar de lokale situatie (bronnen, netbeheer, initiatieven, draagvlak);
• het kiezen van voorkeursoplossingen en uitwerken van uitvoeringsplannen. Daarnaast bevat het onderzoek belangrijke inhoudelijke conclusies en adviezen, onder andere over de rol van groen gas, innovatieve ontwikkelingen, de betekenis van de historische structuur van de stad, de kansen van platte daken, de noodzaak van integrale ambtelijke samenwerking en de behoefte aan vervolgonderzoek. De provincie Zuid-Holland wil, in samenwerking met gemeenten, deze methodiek in de praktijk laten toepassen en verder laten doorontwikkelen voor de Zuid-Hollandse situatie, en tegelijk zorgen dat de opgedane kennis breed beschikbaar komt voor alle gemeenten in de provincie.

2 Doel van de opdracht

Het doel van deze opdracht is drieledig: 1. Ondersteuningsaanbod voor gemeenten Ontwikkelen en uitvoeren van een praktisch ondersteuningsaanbod voor minimaal 3 gemeenten in Zuid-Holland met een historisch gebied waarbinnen zich enkele Rijks monumentale panden bevinden (hierna benoemd als historisch gebied), gericht op het toepassen van het RCE-stappenplan in hun lokale context. 2. Verankering van inhoudelijke conclusies en adviezen Zorgen dat de inhoudelijke conclusies en adviezen uit het RCE-onderzoek expliciet worden meegenomen in de lokale trajecten (o.a. rol van groen gas, innovatieve ontwikkelingen, structuur van de stad, platte daken, integrale samenwerking, archeologie en ondergrond, netimpact). Daarnaast dient ook onderzocht te worden hoe en in welke gebieden de visie van de Provincie ten aanzien van klimaatadaptatie en circulair meegenomen kan worden. 3. Kennisdeling en opschaalbaarheid Ontwikkelen van producten, formats en werkvormen waarmee ook andere gemeenten

• zonder directe begeleiding
• zelfstandig met de handreiking aan de slag kunnen. De opdracht moet leiden tot:

• concrete techniekenkaarten (die opgenomen kunnen worden in warmtevisies en of warmteprogramma’s), innovatie richtingen en vervolgstappen voor de deelnemende gemeenten, toepasbare vergunningprocessen en indicatieve kosten voor de eindgebruiker;
• overdraagbare kennis en instrumenten voor alle Zuid-Hollandse gemeenten met historische gebieden;
• inzicht in randvoorwaarden en succesfactoren voor toepassing van de methodiek in de provinciale praktijk. Denk hierbij ook aan de door te lopen vergunningprocessen en kosten voor de mogelijke warmteoplossingen.

3 Scope en activiteiten

De opdrachtnemer werkt in ieder geval de volgende onderdelen uit.

3.1 Ontwikkeling ondersteuningsaanbod

• Vertaling van het RCE-stappenplan naar een praktisch, modulair ondersteuningsaanbod voor gemeenten in de provincie Zuid-Holland
• Beschrijving van aanpak, werkvormen en benodigde inzet van gemeenten (ambtelijke capaciteit, data, betrokken disciplines).

3.2 Begeleiding van gemeenten (praktijktoepassing)

Voor minimaal 3 nader te bepalen gemeenten met een historisch gebied met gebruikmaking van het RCE stappenplan, waarbij kansen ten aanzien van klimaatadaptatie en circulair conform de visie van de provincie worden meegenomen. Ook het uiteenzetten van eventueel benodigde innovatie richtingen en aandachtspunten in het vergunningenproces, de kosten voor de eindgebruiker dient samen met de gemeenten te worden opgepakt.

3.3 Kennisdeling en opschaling

De opdrachtnemer ontwikkelt en levert ten minste: o Een praktische handleiding voor gemeenten in Zuid-Holland voor toepassing van het stappenplan verfijnd naar Zuid-Hollandse context; o Zorgt voor delen van kennis- en inspiratie met praktijkvoorbeelden en lessen uit de begeleide gemeenten

• Minimaal een kennisbijeenkomsten (bijv. webinar en/of fysiek congres/werkatelier) voor alle Zuid-Hollandse gemeenten met historische gebieden, waarin: o de methodiek wordt toegelicht; o resultaten en lessen uit de praktijktrajecten worden gedeeld; De kennisproducten moeten zodanig zijn vormgegeven dat gemeenten zonder directe begeleiding zelfstandig met de handreiking aan de slag kunnen.

4 Werkwijze en samenwerking

De provincie verwacht van de opdrachtnemer:

• Ervaring met warmtetransitie in historische gebieden ;
• Kennis van warmtealternatieven en technische randvoorwaarden (all-electric, MT/LT-warmtenetten, hernieuwbaar gas);
• Ervaring met integrale processen (duurzaamheid, erfgoed, energiebesparing, klimaatadaptatie, circulair, ondergrond, stedenbouw);
• Sterke vaardigheden in procesbegeleiding, participatie en kennisdeling;
• Vermogen om complexe inhoud te vertalen naar praktische, toepasbare producten voor gemeenten. De opdrachtnemer werkt nauw samen met:
• de provinciale projectleider;
• de projectteamleden van de provincie afkomstig vanuit verschillende domeinen, zoals erfgoed, warmtetransitie, klimaatadaptatie en circulair.
• de deelnemende gemeenten (ambtelijke projectteams);
• relevante partners zoals netbeheerders, omgevingsdiensten en, waar passend RCE.

5 De opdracht moet leiden tot:

• het ontwikkelen van een ondersteuningsaanbod dat aansluit bij de behoefte van de Zuid-Hollandse gemeenten met historische gebieden;
• het uitvoeren van het ondersteuningsaanbod bij minimaal 3 Zuid-Hollandse gemeenten;
• de borging van de uitkomsten van het ondersteuningsaanbod bij de deelnemende gemeenten in hun warmtevisie en/of warmteprogramma. Dit kunnen concrete techniekkaarten zijn, maar ook het uitwerken van innovatie richtingen, zicht in kosten voor de eindgebruiker en het vergunningenproces bij gemeenten.
• overdraagbare kennis en instrumenten voor alle Zuid-Hollandse gemeenten met historische gebieden;
• inzicht in randvoorwaarden en succesfactoren voor toepassing van de methodiek in de provinciale praktijk.